کار زیربنایی برای رفع معضل بدحجابی
آفاق: در زمینه نهادینه سازی رعایت حجاب از سوی مراجعه کنندگان به بخشهای مختلف دستگاه قضایی از جمله محاکم، چه اقداماتی می توان انجام داد؟
قاضی شادفر: بحمدالله ما در بخش کارکنان مجموعه قوه قضاییه مشکل بدحجابی نداریم. این مشکل بیشتر درخصوص اصحاب دعوا و مراجعان مطرح است. ظرفیتها و نیروی انسانی برای امر به معروف کم است، بنابراین این کار را باید روابط عمومیها و اداره کل فرهنگی برعهده گیرند. این اداره کل حتی می تواند با ارائه یک طرح، الزام چادر را برای ورود به مجتمع های قضایی مطرح کند. مانند طرح ممنوعیت به همراه داشتن تلفن همراه در مجتمع های قضایی.
در زمینه حجاب باید کار زیربنایی کرد. نه فقط در تلویزیون و یا در سایتها، بلکه باید این فرهنگ سازی از آموزش و پرورش و دانشگاهها آغاز شود. در چنین موضوعی، زور جواب نمی دهد. باید این سؤال مطرح ساخت که آیا بین فضای آزاد و فضای خانه فرقی نیست؟
نهادینه سازی فرهنگ مشاوره برای پیشگیری از طلاق
آفاق: برای پیشگیری از وقوع آسیبی به نام «طلاق» چه باید کرد؟
قاضی شادفر: میبایست افراد مجرد قبل از وقوع عقد از کلاسهای رایگان توجیهی سازمان ثبت و یا بهزیستی بهرهمند گردند. آنها باید نسبت به حقوق خود توجیه شوند. این بهتر از آن است که زوجین پس از عقد و در حین دعوا از حقوق خود اطلاع حاصل کنند. متأسفانه زن و مرد به عنوان ارکان خانواده از حقوق و تکالیف خود هیچ خبری ندارند. بسیاری از آنها به مشاوره خانواده و مشاوره روانشناسی نیاز دارند. ایجاد و نهادینه سازی فرهنگ مراجعه به مشاور تا حد قابل توجهی از ورود پروندهها به دادگاههای خانواده خواهد کاست.
آفاق: از میان خانودههایی که به شما رجوع میکنند، چه تعدادی برای رفع مشکلاتشان به مشاور مراجعه کردهاند؟
قاضی شادفر: اکثرا يا مشاوره نگرفتهاند و يا مشاورههایشان به حد کفایت نبوده است. این موضوع به محض ورود این زوجها پرونده به دادگاه مشخص است. همچنین آشنایی اغلب این زوج ها در پارک یا خیابان بوده است.
در چنین ارتباطاتی الگوها و نظارتهای لازم وجود ندارد. متأسفانه در این باره بیشترین ضربه را از روشنفکرها میخوریم تا سنتگراها؛ روشنفکرها میگویند چرا پدر و مادر برای برقراری این ارتباط و آشنایی باید اجازه دهد؟ یک دختر یا پسر30 ساله، خودش می تواند تصمیم بگیرد. همین تفکر به ما ضربه می زند. خانواده های سنتی به فکر بچه ها هستند و برای ازدواج فرزندان خود به هر خانواده و فردی مراجعه نمیکنند.
در قانون مدنی آمده که اذن پدر شرط است. پدر در قبول یا رد ازدواج دختر به مسائل متعددی توجه می کند، اول این که آیا دخترش و پسری که برای خواستگاری آمده از بلوغ فکری کاملی برخوار شده اند؟آیا پسر توان اداره زندگی را دارد؟ آیا توان کاری و معیشتی دارد؟ آیا خدمت سربازی را گذرانده است؟ به همین علت است که در اینجا اذن پدر، شرط است. این شرط را فقه و قانون منبعث از آن میگوید.
آفاق: به نظر شما علت عمده معضل طلاق چیست؟
قاضی شادفر: بخشی از پاسخ به این سوال در موارد فوق مطرح شد. علت دیگر را میتوان مسائل و مشکلات اقتصادی مانند اجاره خانههای سنگین و حقوق ماهانه اندک افراد دانست. البته در این میان معضلاتی نظیر اعتیاد را نیز نباید از نظر دور داشت که البته بروز آن نیز ریشه در نابسامانی های اقتصادی دارد.
فرزند خانواده، بهداشت مي خواهد، غذا مي خواهد، سرويس مدرسه مي خواهد و همچنين وسایل رفاه و تفریح و ... . معضلی مانند بیکاری پدر همه این نیازها را بی پاسخ خواهد گذاشت و عرصه برای همسر تنگ خواهد شد و ناچار به طلاق روی خواهد آورد.
این درحالی است که زوج در برخی موارد با معضل بیکاری و اعتیاد به صورت توأمان دست به گریبان است.
از دیگر عوامل بروز طلاق، مسائل اخلاقي است. برای مثال مرد در خانه مدام به زن توهين مي کند، اين در حالي است که در خانواده پدری زن، به او «تو» هم نمي گفتند.
موضوعی که باید در اینجا به آن اشاره و بر آن تأکید کنم، بحث تقواست؛ متأسفانه در جامعه امروزی، جوانان برای حل مشکلات خود، صبر و تحمل از صبر و تحمل کافی برخوردار نیستند. باید بتوانیم صبرمان را بیشتر و خواسته های درونیمان را کمتر کنیم و یا لااقل برای برآوردن آنها صبوری لازم را داشته باشیم. توقع فرزندان بسیار بالا رفته است، برای مثال در برخی اقشار، خرید خودرو برای فرزند به یک وظیفه برای والدین بدل شده است. چنین مسائلی آثار تربیتی مخربی دارد و چنین فرزندانی پس از ازدواج بسیار حساس، زود جوش و زود جدایی پذیر می شوند.
موضوعات اختلاف برانگيز مرتبط با خانواده را به تلويزيون نکشانیم
آفاق: برای حل این معضلات که بیشتر ریشه در دیدگاه و فرهنگ خانوادهها دارد، چه پیشنهادی دارید؟
قاضی شادفر: به اعتقاد بنده، ما از قال الباقر (ع) و قال الصادق(ع) دور شديم. در سخن معصوم گفته نشده که به هر کسي دختر و پسر بدهيد. گفته نشده جهيزيه سنگين بدهيد. در حالی که ذکر شده زندگي بايد ساده باشد. آنچه در زندگي بايد باشد مداراست. کم و کسري هميشه هست. اگر بتوانيم در امور خانواده به پيروي از سخن معصوم برويم هيچ موقع ضرر نمیکنیم.
هر چه به سمت غرب برويم بلا به سر ما مي آيد. چراغ راهنماي ما غرب نيست. سخن معصوم است. اگر ما پي سخن معصوم رفتيم دنيا و آخرت را خواهيم داشت.
زندگیهای امروزین، مشکلات متعددی را به وجود آورده است، وقتي ما زندگي لوکس و شهر نشيني مي خواهيم، روانپزشک و روانشناس هم ميخواهيم. به این دلیل که بيماريها و دردسرهای عصبی افزایش یافته است.
بايد يک مقدار روش خودمان را تغيير دهيم. همه مسئوليم و همه بايد دست به دست هم بدهيم تا جامعه به سمت ایده آل پیش بروند. خطبای نماز جمعه و جماعت و اساتيد دانشگاهها در کلاس ها و کارشناسان و صاحنظران در رسانهها بايد در مسیر تقويت خانوادهها گام بردارند و نه در جهت ایجاد در شکاف بین اعضای آن. متأسفانه در برخی مطبوعات تيترها تنها با هدفی انتخاب می شود که فروش نشریه را بيشتر کند. در صورتی که طرح برخی از این مسائل واقعاً به خانواده ها ضربه مي زند.
متأسفانه بعضي از سايتها از قول همکاران قضايي مطالبي را ذکر مي کنند و تا مي آييم خبر را پيگيري کنيم خبر تکذيب آن را می بینیم.
نباید مباحث و موضوعات حساس و اختلافانگيز در خانواده را به تلويزيون کشاند. این کار به مصلحت نیست. زیرا طرح برخی موضوعات اگرچه واقعی مانند اجرت المثل یا مهریه عندالاستطاعه و... ممکن است تنشها را بین زوجین بیشتر کند. طرح رسانهای این نوع مباحث نه تنها از آمار ورودی پروندههای طلاق کم نکرد بلکه به تعداد آن افزود.
از این رو در تدوين قوانین نیز باید بسیار دقت کنيم. بايد همه جانبه به مسائل نگاه کرد.
یکی از نکات قابل توجه این است که نباید در قانون نویسی فقط چند استاد دانشگاه دخیل باشند بلکه باید دیدگاههای طبقات مختلف صاحبنظران متعدد به نوعی لحاظ شود.
آفاق: عدهاي بر اين عقيده هستند که صدور احکام در محاکم خانواده بیشتر به نفع خانمهاست و آقایان بیشتر متضرر میشوند، نظر شما در این باره چیست؟
قاضی شادفر: حمايت از خانواده، حمايت از شخص، فرزند يا پدر يا مادر نيست.
از ديدگاه من به عنوان یک قاضي، مادر نسبت به پدر آسيب پذيرتر است. ما از جهت پرداخت هزينه دادرسي، تعيين وقت رسيدگي و معرفي به اماکن سرپرستي، خانمها از حمايت بيشتري نسبت به آقایان برخورداند.
اين بدان معنی نیست که بخواهيم حق پدر يا فرزند نادیده بگیریم. مرد و زن هر دو محترم هستند. حق و حقوق آنها نيز مشخص است. اما به خانمها تاریخ نزديکتر دادگاه را ميدهيم. اينها به آن معنا نیست که ما بخواهيم حرف آقا را محکوم کنيم و نشنیده بگیریم. البته باید این موضوع را نیز در نظر داشت که در تدوين قوانین بايد پيروي از قرآن، سنت و اهل بيت کنيم.
آفاق: از این که وقت خود را در اختیار پایگاه اطلاع رسانی اداره کل امور فرهنگی و اجتماعی قوه قضاییه قرار دادید، بسیار متشکریم.