حمايت از حقوق زنان وكودكان در قوه قضائيه
نقش بسيار مهم زنان در حفظ و بقاي كانون خانواده بر هيچكس پوشيده نيست. زنان و كودكان به دليل شرايط خاص جسمي و رواني از ساير اقشار جامعه آسيبپذيرتر هستند و به همين دليل است كه ضرورت توجه به حقوق و همچنين حمايت از آنان امري انكارناپذير تلقي ميشود. به نظر ميرسد حمايت و توجه خاص جوامع از زنان و كودكان يكي از اركان استوارتر شدن كانون خانواده، تربيتپذيري فرزندان و درنهايت، حركت در مسير نيل به جامعه سالم باشد. بديهي است اصلاح وضعيت زنان و كودكان و حل مسائل و مشكلات آنان اگر با روشي مناسب و مبتني بر الگويي ديني و بومي صورت پذيرد، دستاوردهاي شگرفي براي جامعه خواهد داشت. در دستگاه قضايي اين مسئوليت برعهده تشكيلات "حمايت از حقوق زنان و كودكان" نهاده شده است.
مسائل زنان و كودكان در جمهوري اسلامي ايران در ادوار مختلف از سوي قانونگزار مورد توجه بوده و در قوانين متعدد حمايت از آنان پيشبيني شده است. در اين خصوص ميتوان به اصل بيست و يكم قانون اساسي در حمايت از زنان و قانون مصوب 25 آبان ماه 1381 درخصوص كودكان اشاره كرد. بديهي است كه تدوين، اصلاح و يا تغيير قوانين مربوط به زنان و كودكان براساس شناخت نيازها و خواستههاي حقوق قانوني و اجتماعي آنان در عرصههاي مختلف، تبيين و تنوير ديدگاه اسلام در زمينه حقوق زن و كودك و پژوهش و ارائه راهكارهاي علمي تا رسيدن به نتايج مطلوب از جمله امور مهمي است كه در فرآيند رشد و توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جامعه نقش بسزايي ايفا خواهد كرد. به همين دليل اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان تشكيل شده است.
علاوه بر توجهاتي كه در حيطه قانونگذاري و اجرايي نسبت به زنان و كودكان معطوف بوده، اين امر تجلي و جايگاه ويژهاي در نظام قضايي داشته است.
نگرش نوين آيتالله هاشمي شاهرودي نسبت به مسائل قضايي در قالب تئوري توسعه قضايي افق روشني را در مقوله تأمين هر چه بيشتر عدالت و آزاديهاي مشروع قانوني، احقاق حق و تزريق نگرشهاي نوين فقهي ـ علمي در چشمانداز آتي دستگاه قضايي ترسيم كرد. اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان قوه قضاييه در اداره كل اجتماعي و فرهنگي حوزه رياست قوه قضاييه از مهرماه 1383 فعاليت خود را آغاز كرد كه حوزه عملكرد آن براساس مفاد بخشنامه مصوب ديماه 1381 رئيس قوه قضاييه تعيين شده است.
براساس اين بخشنامه (شماره 18421/81/1) امر نظارت بر "روند رسيدگي به پروندههاي زنان و كودكان بزهكار"، "حمايت از حقوق زنان و كودكان بزهديده" و "ارتقاي كيفي آموزش قضات اطفال" از سوي 30 نمايندگي در مراكز دادگستريهاي سراسر كشور از وظايف اين اداره است.
اين اداره طرحهايي كاربردي همچون الزامي كردن دوره روانشناسي قضات اطفال، برگزاري همايش قضات اطفال (منطقهاي و كشوري)، تشكيل كميتههاي اجرايي حمايت از حقوق كودكان در دادگستريهاي سراسر كشور، همكاري مستمر مراكز بهزيستي با دفاتر حمايت از حقوق زنان وكودكان در سراسر كشور، آزادسازي زنان زنداني (مجازاتهاي مالي در جرايم غير عمد) با تعامل شوراهاي اسلامي مراكز استانها و ارائه طرح به دادگستريهاي سراسر كشور، همكاري سازمان نظام روانشناسي و مشاوره با دادگستريهاي سراسر كشور در ارائه خدمات مشاوره رايگان به مراجعان دادگاههاي خانواده و همچنين برگزاري دورههاي آموزشي ويژه مديران دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان را تهيه و ارائه كرده است.
تقويت بيشتر دفاتر امور زنان در دادگستريهاي سراسر كشور، ارتقاي سطح حمايت از حقوق زنان و كودكان در مراجع قضايي، افزايش سطح آگاهيهاي حقوقي، قضايي، اجتماعي و فرهنگي زنان، تغيير نگرش و افزايش اعتماد زنان به دستگاه قضايي و جلب مشاركت و بهرهگيري از ظرفيتهاي علمي، اجتماعي و فرهنگي زنان در تحقق اهداف دستگاه قضايي بهويژه حمايت از حقوق زنان و كودكان از اهداف اين اداره محسوب ميشود. ساماندهي و بهينهسازي ارائه خدمات دستگاه قضايي به زنان و كودكان كشور و ايجاد بسترهاي مناسب براي حفظ حقوق زنان و كودكان در جامعه از طريق دستگاه قضايي نيز از ديگر اهداف اين اداره است كه دنبال ميشود.
با تلاش و پيگيري اين اداره، در دادگستريهاي سراسر كشور دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان راهاندازي شد. در ابتدا اقدامات لازم به منظور ايجاد دفاتر و تعيين مديران شايسته تحت نظر رؤساي كل دادگستريهاي سراسر كشور صورت گرفت و متعاقب آن برنامهريزيهاي مناسب براي فعاليت مؤثر اين تشكيلات انجام شد و ارتباط مستمر و انعكاس عملكرد دفاتر استانها و نظارت بر امور مربوط به آنها در رأس كار قرار گرفت.
براساس تشكيلات مصوب مربوط به نيروي انساني دستگاه قضايي، بيش از 170 كارشناس (قضايي، مددكار اجتماعي، آمار، روانشناس و ارتباطات) براي ارائه خدمات تخصصي در اين دفاتر در نظر گرفته شده است كه در همين رابطه پيگيريهاي لازم به منظور تحقق اهداف سازماني مذكور ادامه دارد.
كمك به حل مشكلات و معضلات حقوقي و قضايي زنان و كودكان در اين استانها از مهمترين اهداف محسوب ميشد. در همين رابطه و در جهت تحقق اهداف تعيين شده برنامههايي به عنوان شرح وظايف دفاتر استاني حمايت از حقوق زنان وكودكان تهيه و براي آنها ارسال شد. بر اين اساس، گزارشهاي ماهانه از اين دفاتر دريافت شده و در اختيار رئيس قوه قضاييه و مسئولان قضايي ذيربط قرار ميگيرد.
شرح وظايف دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان دادگستريهاي كل كشور
1- ارائه خدمات ويژه قضائي به زنان و كودكان آسيبديده جنسي ، جسمي و رواني در روند رسيدگي به پرونده و پس از آن ( ارجاع به دادستاني ، پزشكي قانوني و ... ) و اتخاذ برنامههاي حمايتي ، بخصوص در زمان درمان جسمي و رواني آنان
2- ارائه خدمات مشاورهاي حقوقي ، روانشناختي و مددكاري به مراجعين جهت ارتقاء توانايي فردي ايشان در راستاي كنترل و كاهش آسيبهاي اجتماعي و حفظ حقوق فردي و اجتماعي
3- معرفي و ارجاع زنان و كودكان بيسرپرست و بدسرپرست به مراكز حمايتي (دولتي و غيردولتي) ، حرفهآموزي و اقتصادي جهت ارتقاء توانايي اقتصادي در راستاي كنترل و كاهش آسيبهاي اجتماعي
4- معرفي و ارجاع كودكان بازمانده از تحصيل به مراجع ذيصلاح ( آموزش و پرورش و ... )
5- بررسي پروندههاي خاص در مسائل زنان و كودكان بزهديده و بزهكار
6- بازديدهاي مستمر ماهانه از كانونهاي اصلاح و تربيت و بندهاي نسوان در سطح استان
7- بررسي وضعيت كانونهاي اصلاح و تربيت و بند نسوان ( تجهيزات و تشكيلات انساني و اداري و غيره ) و ارائه گزارش به مسؤولين ذيربط و انجام پيگيريهاي لازم
8- بررسي وضعيت مددجويان كانونهاي اصلاح و تربيت و بندهاي نسوان ( جرايم ، مجازاتها ، مطالبات قانوني و ... ) و ارائه گزارش به مسؤولين ذيربط و انجام پيگيريهاي لازم
9- ايجاد بانك اطلاعات مربوط به وضعيت زنان و كودكان بزهديده و بزهكار با عنايت به گزارشهاي زندان و كانون اصلاح و تربيت
10- انعكاس آمار مربوط به جرايم و مجازاتها به مراجع ذيصلاح قضائي
11- حضور فعال در سمينارها و كارگاههاي آموزشي جهت آگاهي از آخرين دستاوردهاي علمي حقوق مربوط به زنان و كودكان
12- همكاري و هماهنگي با برنامههاي آموزش تخصصي ويژه قضات اطفال ، تهيه شده در واحد حمايت از حقوق زنان و كودكان نهاد قوه قضائيه
13- همكاري مؤثر و مستمر با معاونت آموزش دادگستري استان جهت استفاده از امكانات آموزشي و برگزاري دورههاي آموزشي مورد نياز
14- ارتباط مؤثر و مستمر با دادگاههاي اطفال و خانواده و رسيدگي به پروندهها و دريافت آمار و اطلاعات مورد نياز و آگاهي از روند برگزاري دورههاي آموزشي مورد نياز
15- ارتباط مؤثر و مستمر با دستگاههاي دولتي و نهادهاي مردمي : استانداري، شوراي شهر ، دانشگاهها ، كانونهاي فرهنگي و ... جهت اجرايي كردن طرحهاي دفاتر
16- ارتباط مؤثر و مستمر با سازمان بهزيستي جهت استفاده از توانائيهاي آن سازمان
17- ارتباط مؤثر و مستمر با نيروي انتظامي به منظور تبادل اطلاعات و استفاده از ظرفيتهاي سازماني در رابطه با موضوعات قضائي و انتظامي مربوط به زنان و كودكان
18 – هماهنگي و پيگيري و ارائه گزارش درخصوص روند همكاري كارشناسان سازمان بهزيستي و تشكيل و برگزاري كميتههاي اجرائي استاني حمايت از حقوق اطفال دادگستريها
19- تهيه و ارسال گزارش ماهانه در قالب فرمهاي تنظيمشده به اداره كل اجتماعي و فرهنگي حوزه رياست قوه قضائيه
علاوه بر وظايف تعيين شده فوق اهم اقدامات و عملكردهاي دفاتر اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان در مراكز استانها به شرح ذيل ميباشد:
1. ايجاد بانك اطلاعات حمايت از حقوق زنان و كودكان استان مربوطه
2. برقراري ارتباط و تعامل مستمر با مراكز فعال دولتي و غيردولتي در سطح استان به منظور آگاهي و بهرهبرداري از عملكرد آنان و يافتههاي جديد درحوزههاي مربوطه
3. انجام بازديدهاي دورهاي و ارتباط مستمر با زندانها، كانونهاي اصلاح و تربيت و مراكز نگهداري اطفال بيسرپرست (و بد سرپرست) در مراكز بهزيستي و ساير مراكز.
4. انجام بازديدهاي دورهاي از بند نسوان زندان استان مربوطه و بررسي وضعيت زنان زنداني و رسيدگي و پيگيري مشكلات آنان با رويكرد دفاع و حمايت از حقوق قانوني آنان كه اين طرح ابتدا در قالب بازديد از بند نسوان، بهداري فروشگاه و ديگر قسمتهاي زندانهاي استان تهرانآغاز شده و در مراحل بعدي اجراي طرح بازديد از زندانهاي استانهاي سراسر كشور در دستور كار قرار گرفته است.
5. بررسي پروندههاي خاص و حساس در مسائل زنان كه شاخصهاي حسي جامعه را تحريك ميكنند (اعم از رسانهها، مطبوعات و مجامع بينالمللي)
6. بررسي پروندههاي خاص و حساس در مسائل كودكان كه شاخصهاي حسي جامعه را تحريك ميكنند (اعم از رسانهها، مطبوعات و مجامع بينالمللي).
7. انجام معاضدت قضايي (ارائه مشاوره، معرفي افراد به وكلاي تسخيري) براي زنان مراجعهكننده به مراجع قضايي در رابطه با پروندههاي آنها در محاكم قضايي
8. توجه ويژه به مجازاتهاي جايگزين حبس و ارائه راهكارهاي عملي وحركت در راستاي حذف كامل زندان در مورد زنان و كودكان استانها
9. بررسي مسائل جنسي همچون ايدز و بيماريهاي خاص زنان و كودكان در استانها
10. تلاش درجهت افزايش اگاهيهاي حقوقي خانواده ها با حضور در برنامههاي راديويي وتلويزيوني¸سخنراني در مراكز فرهنگي تربيتي٬ همكاري در تهيه بروشورهاي اموزشي و....
11. ارتباط وهمكاري موثر ومستمر با مراكز دولتي اجرايي مرتبط با حقوق زنان وكودكان
12. ارائه گزارش عملكرد ماهانه به اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان
اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان با توجه به وظيفه پيشگيري از وقوع جرم قوه قضائيه مدت هاست كه فعاليتهاي خود را در قالب تهيه، تنظيم و ارائه طرحهايي انجام داده است. طرح هاي مذكور شامل سخنراني در مراكز آموزشي ، انجام مصاحبه با رسانه هاي گروهي، تهيه جزوات و بروشورهاي آموزشي و توزيع آن ميان مراجعين دستگاه قضايي، همكاري با استانداري هاي سراسر كشور در توانمندسازي زنان و دختران، مقابله با افزايش طلاق در جامعه با برگزاري جلسات مشاوره روانشناختي و حقوقي و موارد ديگر كه اينهمه توسط مديران دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان در مراكز استانها و نمايندگي هاي دفاتر ( 60 نمايندگي ) در شهرهاي بزرگ انجام ميشود .
بازديدهاي استاني اين اداره با هدف بررسي مشكلات زنان و ارائه گزارش به مقامات ذيربط طراحي ميشود. براي مثال در سالهاي گذشته از خانههاي امن كرمانشاه، يزد، اراك و ساوه به منظور بررسي مشكلات بازديدهايي صورت گرفت و موارد نقص اين خانهها و گزارش تحليلي آن به سازمان بهزيستي و وزارت كشور ارسال شد. همچنين از مراكز قضايي، زندانها، كانونهاي اصلاح و تربيت و مراكز نگهداري از زنان و كودكان در معرض آسيب تحت نظارت سازمان بهزيستي استانهاي سيستان و بلوچستان، هرمزگان، آذربايجان شرقي، گيلان، خراسان رضوي، اصفهان، چهارمحال بختياري و همدان بازديدهايي انجام شد و مذاكراتي نيز با مسئولان قضايي استانها جهت رفع مشكلات و ساماندهي فعاليتهاي دفاتر استاني به عمل آمد. بازديد از زندانهاي رجاييشهر، ورامين و اوين به منظور بررسي مشكلات زنان زنداني استان تهران نيز در اين راستا انجام شد. همچنين طرح "آزادسازي زنان زنداني" با همكاري شوراي اسلامي شهر تهران و سازمان زندانها در ماه مبارك رمضان سال 1387 اجرا شد و طي آن تعداد زيادي از زناني كه به دليل مجازات مالي ناشي از جرايم غيرعمد در زندان به سر ميبردند، آزاد شدند.
از سوي اين اداره تاكنون جلسات متعددي با حضور قضات و مسئولان كانون اصلاح و تربيت و كارشناسان حقوقي و روانشناسي در زمينه مسائل و مشكلات مربوط به دادگاههاي اطفال تشكيل شده است. بر اين اساس، پس از بررسيهاي لازم طرح نشستهاي علمي– منطقهاي قضات ويژه اطفال و نوجوانان تهيه شد. با توجه به محوريت برنامه "ارتقاي كيفي آموزش قضات اطفال" در سياستهاي رئيس قوه قضاييه پس از انجام رايزنيها و بررسيهاي لازم، بستههاي آموزشي شامل مباحث قضات داخلي و بينالمللي آماده شد. در كنار اين اقدامات آراي منتخب قضات ويژه اطفال و نظرات فقهي مربوط به جرايم و مجازاتهاي كودكان و نوجوانان نيز توسط اين اداره جمعآوري شده است. همچنين با همكاري رؤساي كل دادگستري استانهاي تهران، مازندران، همدان، خراسان رضوي، فارس، خوزستان و زنجان در سالهاي 1385 و 1386 موفق به برگزاري 7 نشست علمي با حضور بيش از 200 قاضي ويژه اطفال و نوجوانان شديم.
ايجاد و تقويت بسترهاي علمي و اجرايي در جهت دستيابي به دكترين توسعه قضايي در حوزه مجازاتهاي جايگزين حبس ويژه اطفال و نوجوانان، راهاندازي شوراهاي حل اختلاف ويژه اطفال و نوجوانان با دستور مستقيم رياست قوه قضاييه، ايجاد پليس اطفال در برخي از مراكز استانها و پيگيري اين امر در استانهاي ديگر از دستاوردهاي برگزاري اين نشستها ميباشد.
همچنين استفاده از نظرات روانشناسان و مددكاران اجتماعي قبل از اتخاذ تصميمهاي قضايي در محاكم و دادسراها به منظور شناسايي افرادي كه داراي اختلالات رواني و نابهنجاريهاي رفتاري ميباشند و تفكيك بيماران رواني از مجرمان به منظور جلوگيري از تضييع حقوق آنها، تشكيل كميته اجرايي ويژه حمايت از حقوق اطفال براي بررسي تخصصي موضوعات مربوط به محاكم اطفال و رفع نارساييها، ابهامها و شبهههاي قضايي از ديگر نتايج به دست آمده در اين گردهماييها است.
تبادل تجربه و اتخاذ سياستهاي اجرايي مناسب در روند رسيدگي به پروندهها و صدور احكام متناسب باعث نزديكي هر چه بيشتر نگرشها و ديدگاههاي قضات اطفال و نوجوانان در امر رسيدگي به امور آنها ميشود. به همين دليل اين اداره در زمينه برگزاري سالانه حداقل 2 نوبت جلسه مشترك علمي با حضور قضات اطفال و استادان و صاحبنظران مراكز علمي و پژوهشي به منظور تبادلنظر اهتمامي جدي داشته است تا ضمن ايجاد ارتباط و تعامل نزديك بين قضات ويژه اطفال و نوجوانان با مراكز ديگر باعث خنثي شدن هر چه بيشتر توطئههاي بينالمللي درخصوص جمهوري اسلامي ايران در حوزه زنان و كودكان شود.
يكي از برنامههاي اصلي اين تشكيلات ارتقاي كيفي سطح آموزش قضات اطفال در ابعاد مختلف بوده است. ازاينرو بستههاي آموزشي حاوي مفاد كنوانسيونهاي بينالمللي، آيين دادرسي بينالمللي، نظرات فقهي مربوط به جرايم و مجازات اطفال و نوجوانان و كتابهاي سودمند مرتبط تهيه و در 7 نشست علميـ منطقهاي قضات اطفال در ميان آنها توزيع شده است. همچنين ضمن برگزاري كارگروههاي آموزشي و ايراد سخنراني در جلسات مباحثه با استادان و صاحبنظران فقهي، روانشناختي و حقوقي، مسائل مختلف از ديدگاه علمي و تجربي مطرح و مورد بررسي قرار ميگيرد. علاوه بر اين با توجه به اهميت توجه به مسائل روانشناختي كودكان و نوجوانان، طرح الزامي نمودن دوره روانشناسي براي قضات اطفال آماده و ارائه شد كه با موافقت مسئولان قضايي برنامههاي اين دوره با كسب نظرات استادان حوزه روانشناسي معاونت آموزش قوه قضاييه آماده برگزاري است.
همچنين ما اقدام به انجام نظرخواهي از مجموعه قضات اطفال درخصوص روند فعلي دادرسي مربوط به اطفال و نوجوانان كرديم كه نتايج آن حاكي از آمادگي و علاقهمندي اكثريت قضات به استفاده از دستاوردهاي علمي، حقوقي و روانشناختي داخلي و بينالمللي در محاكم اطفال بود.
با توجه به موضوع ارتقاي كيفي آموزش قضات اطفال مندرج در بخشنامه رييس قوه قضاييه ضرورت داشت در سراسر كشور قضاتي كه به دعاوي مربوط به كودكان و نوجوانان رسيدگي ميكنند، شناسايي شوند. در همين راستا و با همكاري رؤساي كل دادگستريهاي سراسر كشور پرسشنامههايي براي اين قضات ارسال شد و مشخصات مربوط به نشاني، تحصيلات و سوابق آنها جمعآوري گرديد و بدين ترتيب، تا پايان سال 1385 درمجموع مشخصات 276 قاضي اطفال در سراسر كشور گردآوري شد.
يكي ديگر از كارهاي انجام شده از سوي اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان، ارائه مشاوره، معاضدت قضايي و رهنمودهاي لازم به مراجعان، بهويژه ارائه خدمات مشاوره به زوجين در حال طلاق و داراي اختلاف خانوادگي و تلاش درجهت اصلاح ذاتالبين است. در اين زمينه ميتوان به اقدام قابل توجه دفتر استان كرمانشاه در ايجاد صلح و سازش بين زوجين مراجعهكننده براي طلاق به ميزان حدود 60 درصد در سال 1386 اشاره كرد. معرفي مراجعان به مركز مشاوران حقوقي و ارائه معرفينامه به مراجع ذيصلاح قضايي جهت مساعدت از ديگر اقدامات اين اداره و دفاتر استاني ميباشد.
علاوه بر موارد گفته شده، برقراري تماس و ارتباط با انجمنهاي حمايت از حقوق كودكان و دريافت گزارشهاي موردي آنان براي رسيدگي و پيگيري، تهيه گزارش براي اطلاع مسئولان قضايي از موارد كودكآزاري و پيگيري و مجازات مجرمان از ديگر فعاليتهاي اين حوزه طي 5 سال گذشته بوده است كه توانسته پاسخگوي دهها هزار مراجعهكننده باشد. پيگيري اداري- قضايي و رسيدگي به شكواييهها و عريضههاي مربوط به زنان و كودكان و نيز پيگيري پروندههاي ارسالي از شهرستانها جزو كارهاي انجام شده توسط اين اداره ميباشد.
علاوه بر ارائه گزارش، برگزاري جلسات و همايشها يكي از محوريترين اقداماتي است كه در رأس فعاليتهاي اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان درجهت اطلاعرساني قرار دارد كه با هدف ارائه ديدگاهها و استفاده از ظرفيتهاي موجود در حل مشكلات حقوقي مرتبط با زنان و كودكان و براي بهرهگيري از پيشنهادها و راهكارهاي مؤثر در رابطه با دستگاه قضايي و بررسي تنگناهاي حقوقي و قضايي برگزار ميشود.
در اين جلسات و همايشها زمينههاي تعامل و همكاري فكري و اجرايي درخصوص رفع مشكلات حقوقي و قضايي زنان و كودكان مورد بررسي قرار ميگيرد و ساماندهي و بهينهسازي فعاليتهاي مربوط به حقوق زنان و كودكان در دستگاه قضايي و سازمانهاي تابعه و همچنين بررسي وضعيت و ارتقاي جايگاه حقوق زنان در كشور مورد توجه ميباشد. از جمله فعاليتها و اقداماتي كه حاصل برگزاري همين جلسات است، تشكيل شوراي هماهنگي سازمانهاي حامي حقوق كودك ميباشد.
برگزاري نشستهاي علميـ منطقهاي قضات ويژه اطفال و نوجوانان دادگستريهاي سراسر كشور، برگزاري نشست سراسري مسئولان دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان دادگستريهاي سراسر كشور، برگزاري نشست "بررسي مسائل اجتماعي زنان" با حضور رؤساي ادارههاي دولتي و غيردولتي در امور زنان و برخي مراكز مرتبط، برگزاري جلساتي با حضور معاونان سازمان نظام روانشناسي و مسئولان قضايي درخصوص همكاري و تعامل اين سازمان با قوه قضاييه و شركت در جلسات شوراي اجتماعي وزارت كشور، سازمان بهزيستي، شوراي فرهنگي- اجتماعي زنان و سازمانهاي غيردولتي حاميحقوق زنان و كودكان از ديگر فعاليتهاي اين اداره در راستاي انعكاس نتايج بازديدها، تحقيقات و مشكلات زنان و كودكان نيازمند حمايت است.
جلسات مشتركي با مسئولان سازمان بهزيستي در راستاي احيا و اجراي تفاهمنامه منعقد شده بين معاونت اجتماعي قوه قضاييه (سابق) و سازمان بهزيستي برگزار شده است. از جمله اهداف اين تفاهمنامه اصلاح قانون حمايت از كودكان بدون سرپرست، فرزندخواندگي و نيز نحوه الزام والديني است كه باوجود داشتن توانايي براي نگهداري از فرزندان خود، آنها را در بهزيستي رها كردهاند. همچنين تفاهمنامهاي نيز در زمينه همكاري دفتر امور آسيبديدگان اجتماعي سازمان بهزيستي و اداره كل فرهنگي اجتماعي قوه قضاييه براي بهرهگيري از نيروي كارشناسي اين دفاتر در امور ارجاعي دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان سراسر كشور منعقد شده است.
با توجه به ضرورت بهرهگيري از نيروهاي كارشناس و متخصص در حل مشكلات زنان و كودكان مراجعهكننده به دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان سراسر كشور، در اوايل سال 1386 طي نشستهايي كه با حضور مديركل دفتر امور آسيبديدگان اجتماعي سازمان بهزيستي برگزار شد، توافقاتي در زمينه همكاري كارشناسي مراكز بهزيستي و دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان مطابق مفاد تفاهمنامه مذكور حاصل شد.
در راستاي اجراي تفاهمنامه همكاري فيمابين اداره كل اجتماعي و فرهنگي قوه قضاييه به عنوان نماينده قوه قضاييه و دفتر امور آسيبديدگان اجتماعي سازمان بهزيستي به عنوان نماينده اين سازمان، مقرر شد تمامي مراكز اين دفتر در سراسر كشور (شامل مراكز مداخله در بحران، اورژانس اجتماعي، مراكز بازپروري زنان آسيبديده اجتماعي، مراكز نگهداري كودكان خياباني و ...) به صورت مستمر و مؤثر با دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان دادگستريهاي سراسر كشور در مواردي همكاري و تعامل داشته باشند. اين تعامل مواردي همچون پذيرش و ارائه خدمات تخصصي به زوجين داراي اختلاف خانوادگي، پذيرش و ارائه خدمات تخصصي در رابطه با موارد كودكآزاري، ارائه خدمات تخصصي مددكاري اجتماعي به دختران و زنان در معرض آسيب اجتماعي و دختران و زنان آسيبديده اجتماعي، ارائه خدمات تخصصي به افراد داراي اختلال هويت جنسي (T.S) كه از طرف دفاتر معرفي ميشوند، استقرار كارشناسان بهزيستي (مددكار و روانشناس) در دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان هر استان در صورت لزوم، استفاده از كارشناسان سازمان بهزيستي در شوراهاي حل اختلاف دعاوي خانوادگي در مراكز استانها با مديريت سازمان بهزيستي، استقرار تيم تخصصي مراكز مداخله در خانواده به منظور كاهش طلاق و نظارت و هماهنگي دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان استانها و حضور در جلسات درون و برونسازماني را شامل ميشود.
روند رو به رشد موارد كودكآزاري و كودكان خياباني كه هر از چندگاهي بخشي از آنها توسط مطبوعات منعكس ميشود ، ازاينرو اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان قوه قضاييه تصميم گرفت با هدف بنيان نهادن يك متولي خاص و سياستگذاري واحد در اين زمينه، شورايي را تحت عنوان "شوراي هماهنگي سازمانهاي حامي حقوق كودك" با حضور نمايندگان قواي سهگانه و نمايندگان سازمانهاي دولتي و غير دولتي مرتبط با حقوق كودك ساماندهي كند.
اعضاي اين شورا تركيبي از نمايندگان قواي سهگانه و نيز برخي نمايندگان NGOها
ميباشند. در اين شورا از سوي قوه قضاييه نمايندگاني از اداره كل اجتماعي- فرهنگي قوه قضاييه (اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان)، سازمان زندانها و اقدامات تأميني و تربيتي (كانون اصلاح و تربيت) و سازمان پزشكي قانوني شركت دارند. نمايندگان قوه مجريه نيز شامل نهاد رياست جمهوري (مركز امور زنان و خانواده)، وزارت آموزش و پرورش، سازمان بهزيستي، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، شهرداري (معاونت فرهنگي و اجتماعي)، نيروي انتظامي(معاونت اجتماعي و ارشاد)، وزارت كشور (دفتر اتباع بيگانه)، وزارت كار و وزارت رفاه هستند. از قوه مقننه هم مركز تحقيقات و پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي و نمايندگاني از سازمانهاي غير دولتي- به فراخور بحث و بنا به پيشنهاد اعضاي جلسه به عنوان عضو ميهمان – در اين شورا شركت خواهند كرد.
شناسايي سازمانها و نهادهاي مرتبط با حقوق كودك كه وظيفه قانوني در راستاي حفظ حقوق كودك دارند، اطلاعرساني درست و تبليغات صحيح با كمك رسانهها كه موجب تغيير نگرش و تغيير رفتار خواهد شد، حضور ثابت نمايندگان سازمانهاي متولي در اين شورا، تشكيل بانك اطلاعاتي براي جمعآوري سوابق مرتبط با حقوق كودك در كشور، تعريف مبناي قانوني فعاليت شورا (پيماننامههاي بينالمللي يا قوانين داخلي)، ايجاد مديريت منسجم و شفاف و آگاه به منظور جلوگيري از ناهماهنگيهاي موجود و اين كه متولي حقوق كودك بايد قدرت قضايي بوده و توانايي بازخواست داشته باشد، از مهمترين مباحثي است كه توسط مسئولان در اين شورا پيشنهاد داده ميشود. باوجود اهميت و ضرورت ملموس فعاليت چنين نهادي در كشور متأسفانه به دلايل مختلف ادامه جلسات شورا مدتهاست متوقف مانده است و با پشتيباني مسئولان دستگاههاي ذيربط ادامه فعاليت شورا ميتواند جريان حمايت از حقوق كودك در كشور را انسجام و سرعت ببخشد.
با عنايت به اهميت حضور مؤثر در مجامع بينالمللي و انعكاس اقدامات ارزنده نظام مقدس جمهوري اسلامي ايران، در سال گذشته مجموعهاي خلاصه شده از اقدامات حمايتي دستگاه قضايي از كودكان و زنان با همكاري دفتر امور بينالملل تهيه شد و در اختيار وزارت امور خارجه قرار گرفت تا پس از ترجمه انعكاس بينالمللي داشته باشد. در سال جاري نيز به درخواست دفتر امور بينالملل قوه قضاييه مجموعهاي مشتمل بر فعاليتهاي اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان قوه قضاييه به منظور ارائه در مجموعه گزارش ادواري حقوق بشر در سازمان ملل تهيه شده است تا ضمن پاسخگويي قاطع به اتهامهاي وارد شده، بخشي از اقدامات حقطلبانه دستگاه قضايي كشور در دفاع از محرومان و ستمديدگان، بهويژه زنان و كودكان را در سطح جهاني به تصوير بكشد.
در همين رابطه در كارگاه آموزشي حقوق كودك كه با حضور مسئولان دفتر يونيسف در ايران برگزار شده بود، گزارشي شفاهي درخصوص فعاليتهاي انجام شده ارائه گرديد.
شايان ذكر است به منظور انعكاس اقدامات تشكيلات حمايت از زنان و كودكان قوهقضائيه با همكاري مجموعه كارشناسان اين اداره برنامه هاي متنوع و تخصصي جهت شركت در نمايشگاه دستاوردهاي سي ساله قوه قضائيه در قالب معرفي كتاب، تهيه چندين بروشور، نمايش فيلم، خدمات مشاوره اي و ارسال پيام كوتاه تدارك ديده شده است.
اقدامات دفاتر استاني حمايت از حقوق زنان و كودكان
دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان دادگستري هاي سراسر كشور در رسيدگي به پرونده هاي مربوط به اختلافات زوجين و حل و فصل آن ها بسيار موثر عمل كرده اند .
مراجعين به دفاتر حسب تقاضاي خود ( مطالبه مهريه ، مطالبه نفقه زوجه ، مطالبه جهيزيه ، تقاضاي طلاق ، ازدواج مجدد زوج و عسروحرج زوجه ) مورد مشاوره و راهنمايي لازم قرار مي گيرند و با توجه به در خواست مراجعه كننده ، مدير دفتر و كارشناسان اقدام به تنظيم دادخواست و لايحه مي كنند .
در مواردي كه مراجعه كننده به دليل عدم تمكن مالي توانايي استفاده از وكيل را ندارد ، مدير دفتر وي را به وكيل معاضدتي معرفي و بنا به ضرورت او را به يكي از ارگانهاي مربوطه (كميته امداد ، بهزيستي ، پزشكي قانوني و هلال احمر) هم معرفي مي كند .
بخش ديگري از فعاليت دفاتر ، پيگيري پرونده هايي با محوريت اطفال از جمله ( حضانت ، نفقه فرزند ، تعيين نسب ، صدور شناسنامه و صدور حكم رشد ) مي باشد ، قابل توجه است كه تا پايان سال1387 بيش از صد وشصت هزار پذيرش ( در طي چهار سال ) و انجام امور مراجعين صورت گرفته است .
در بخش فعاليتهاي اجرايي ، دفاتر بطور مستمر ضمن بازديد از مراكز قضايي ( بند نسوان و كانون اصلاح و تربيت ) درخواستهاي مددجويان را مبني بر : درخواست ملاقات ، اخذ مرخصي ، جلب رضايت شاكي و تقاضاي عفو پيگيري مي كنند . اين بازديدها شامل مراكز حمايتي ( مهدهاي كودك- مراكز نگهداري كودكان بي سرپرست و بد سرپرستي كه از خانواده هايشان سلب حضانت شده- شيرخوارگاه ها و خانه هاي سالمندان ) هم مي شود . لازم به ذكر است در اين بازديدها حسب مورد برخي مقامات استاني ، روانشناس ، وكيل و مددكار ، مدير دفتر را همراهي مي كنند .
علاوه بر موارد فوق ، فعاليتهاي مشترك ديگري توسط دفاتر صورت گرفته كه در ذيل به اختصار عنوان شده است :
1. ايجاد نمايندگي در شهرستان هاي هر استان وبازديدهاي مستمر از آنها توسط مدير دفتر مركز استان (تا كنون 60 نمايندگي داير شده و فعال مي باشد) .
2. انعكاس رسانه اي اقدامات دفاتر (بصورت مصاحبه با راديو و تلويزيون) توسط مديران دفاتر
3. تهيه و تنظيم بروشورهاي آموزشي با عناوين (زنان- كودكان وخانواده) و توزيع آنها در دادگاه ها و سطح شهر
4. پيگيري مشكلات كودكان بي سرپرست و بد سرپرست در خصوص معرفي آنان به آموزش و پرورش به منظور ادامه تحصيل
5. تلاش جهت اخذ شناسنامه براي كودكان فاقد شناسنامه
6. ارتباط با خانواده هاي زندانيان و جلب حمايتهاي مالي (دولتي و غير دولتي) براي ايشان ، همچنين همكاري نزديك باانجمن حمايت از زندانيان و ستاد ديه
7. اعلام جرم كودكآزاري به دادسرا
8. تشكيل كلاس نهضت سوادآموزي در بند نسوان
9. برگزاري سمينار دادرسي ويژه نوجوانان
10. تشكيل كارگاههاي آموزشي حقوق زنان و كودكان به خانوادهها در شهرستانهاي استان
11. هماهنگي در اعزام زنان و كودكان در معرض آسيب مجدد پس از خروج از زندان به سازمان بهزيستي
12. مشاركت در طرح جداسازي دانشآموزان بد سرپرست از خانواده و تحويل آنها به كميته امداد يا بهزيستي
13. تأسيس اولين واحد مددكاري در محل دادگستري استان اصفهان براي انجام مشاوره و مددكاري اطفال و تلاش براي سپردن موقت حضانت كودكان آزار ديده و بد سرپرست به بهزيستي در موارد كودكآزاري
14. عملي كردن طرح حضور قضات در مدارس
15. مشاركت در افتتاح خط 123 اورژانس اجتماعي سازمان بهزيستي
16. بررسي وضعيت دانشآموزان دختر مستقر در مراكز شبانهروزي
17. فعاليت در جهت اصلاح وضعيت روحي و رواني و اخلاقي مددجويان
18. تشكيل شوراي حل اختلاف مربوط به دعاوي خانوادگي در محل سازمان بهزيستي
19. برگزاري نشستهاي حقوقي با ساير سازمانها
20. ارتباط با انجمنهاي فعال غيردولتي
21. اعزام مشاوران حقوقي به دبيرستانها و سخنراني آموزشي
22. اقدام جهت راهاندازي شوراي حل اختلاف كودكان با كمك بهزيستي
23. معرفي زنان بي سرپرست ، خودسرپرست و بدسرپرست به شهرداري جهت اشتغال به كار
24. هماهنگي با بهزيستي و تسريع در روند تحويل اين اطفال به خانوادههاي متقاضي فرزند خواندگي
25. پيگيري گزارشهاي دريافتي از موارد كودكآزاري و معرفي كودكان بزهديده به پزشكيقانوني و در مواردي سلب حضانت كودك از سرپرست
26. بررسي مشكلات زنان ايراني كه با اتباع بيگانه ازدواج نموده اند با همكاري اداره امور اتباع بيگانه
27. تلاش مفيد در جمع آوري كمكهاي چشمگير خيرين در پرداخت ديه زندانيان
28. تعامل با دادگاههاي اطفال جهت صدور احكام مناسب و جايگزين حبس
29. برگزاري جلسات مستمر با قضات اطفال
30. اختصاص شعبه ويژه در برخي دادگستري ها جهت صدور احكام فرزندخواندگي و هماهنگي جهت صدور احكام اهداي جنين و سقط درماني
31. بازديدهاي مستمر از مراكز شبانهروزي بهزيستي مربوط به زنان
32. معرفي دختران فراري به مركز خانه سلامت
33. هماهنگي با خانواههاي محكومين جهت همكاري و مساعدت درخصوص پرداخت جزاي نقدي
34. راه اندازی کلانتری ویژه اطفال در يكي از استان ها
35. اجراي طرح سوادآموزي و ايجاد مهارتآموزي بانوان
36. تشكيل بانك اطلاعات اطفال و كودكان بزهكار در برخي استان ها
37. پيگيري جهت ايجاد وحدت رويه در رابطه با اجراي احكام در خصوص پرونده هاي مربوط به زنان و كودكان
مجموع فراواني مراجعات به دفاتر استاني حمايت از حقوق زنان و كودكان دادگستريهاي سراسر كشور در طول سالهاي 1387-1384
|
رديف
|
استان
|
فراواني
|
|
1
|
آذربايجان شرقي
|
356
|
|
2
|
آذربايجان غربي
|
9143
|
|
3
|
اردبيل
|
7922
|
|
4
|
اصفهان
|
9509
|
|
5
|
ايلام
|
214
|
|
6
|
بوشهر
|
6340
|
|
7
|
شهرستانهاي استان تهران
|
1243
|
|
8
|
چهارمحال و بختياري
|
2654
|
|
9
|
خراسان جنوبي
|
1873
|
|
10
|
خراسان رضوي
|
2005
|
|
11
|
خراسان شمالي
|
5649
|
|
12
|
خوزستان
|
16898
|
|
13
|
زنجان
|
3994
|
|
14
|
سمنان
|
895
|
|
15
|
سيستان و بلوچستان
|
30401
|
|
16
|
فارس
|
1931
|
|
17
|
قزوين
|
5855
|
|
18
|
قم
|
16691
|
|
19
|
كردستان
|
1710
|
|
20
|
كرمان
|
4051
|
|
21
|
كرمانشاه
|
8399
|
|
22
|
كهگيلويه و بويراحمد
|
7270
|
|
23
|
گلستان
|
3932
|
|
24
|
گيلان
|
592
|
|
25
|
لرستان
|
119
|
|
26
|
مازندران
|
8605
|
|
27
|
مركزي
|
جديدالتاسيس
|
|
28
|
هرمزگان
|
2255
|
|
29
|
همدان
|
2486
|
|
30
|
يزد
|
1588
|
|
|
مجموع
|
164580
|
حمايت از حقوق زنان وكودكان در قوه قضائيه
نقش بسيار مهم زنان در حفظ و بقاي كانون خانواده بر هيچكس پوشيده نيست. زنان و كودكان به دليل شرايط خاص جسمي و رواني از ساير اقشار جامعه آسيبپذيرتر هستند و به همين دليل است كه ضرورت توجه به حقوق و همچنين حمايت از آنان امري انكارناپذير تلقي ميشود. به نظر ميرسد حمايت و توجه خاص جوامع از زنان و كودكان يكي از اركان استوارتر شدن كانون خانواده، تربيتپذيري فرزندان و درنهايت، حركت در مسير نيل به جامعه سالم باشد. بديهي است اصلاح وضعيت زنان و كودكان و حل مسائل و مشكلات آنان اگر با روشي مناسب و مبتني بر الگويي ديني و بومي صورت پذيرد، دستاوردهاي شگرفي براي جامعه خواهد داشت. در دستگاه قضايي اين مسئوليت برعهده تشكيلات "حمايت از حقوق زنان و كودكان" نهاده شده است.
مسائل زنان و كودكان در جمهوري اسلامي ايران در ادوار مختلف از سوي قانونگزار مورد توجه بوده و در قوانين متعدد حمايت از آنان پيشبيني شده است. در اين خصوص ميتوان به اصل بيست و يكم قانون اساسي در حمايت از زنان و قانون مصوب 25 آبان ماه 1381 درخصوص كودكان اشاره كرد. بديهي است كه تدوين، اصلاح و يا تغيير قوانين مربوط به زنان و كودكان براساس شناخت نيازها و خواستههاي حقوق قانوني و اجتماعي آنان در عرصههاي مختلف، تبيين و تنوير ديدگاه اسلام در زمينه حقوق زن و كودك و پژوهش و ارائه راهكارهاي علمي تا رسيدن به نتايج مطلوب از جمله امور مهمي است كه در فرآيند رشد و توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جامعه نقش بسزايي ايفا خواهد كرد. به همين دليل اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان تشكيل شده است.
علاوه بر توجهاتي كه در حيطه قانونگذاري و اجرايي نسبت به زنان و كودكان معطوف بوده، اين امر تجلي و جايگاه ويژهاي در نظام قضايي داشته است.
نگرش نوين آيتالله هاشمي شاهرودي نسبت به مسائل قضايي در قالب تئوري توسعه قضايي افق روشني را در مقوله تأمين هر چه بيشتر عدالت و آزاديهاي مشروع قانوني، احقاق حق و تزريق نگرشهاي نوين فقهي ـ علمي در چشمانداز آتي دستگاه قضايي ترسيم كرد. اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان قوه قضاييه در اداره كل اجتماعي و فرهنگي حوزه رياست قوه قضاييه از مهرماه 1383 فعاليت خود را آغاز كرد كه حوزه عملكرد آن براساس مفاد بخشنامه مصوب ديماه 1381 رئيس قوه قضاييه تعيين شده است.
براساس اين بخشنامه (شماره 18421/81/1) امر نظارت بر "روند رسيدگي به پروندههاي زنان و كودكان بزهكار"، "حمايت از حقوق زنان و كودكان بزهديده" و "ارتقاي كيفي آموزش قضات اطفال" از سوي 30 نمايندگي در مراكز دادگستريهاي سراسر كشور از وظايف اين اداره است.
اين اداره طرحهايي كاربردي همچون الزامي كردن دوره روانشناسي قضات اطفال، برگزاري همايش قضات اطفال (منطقهاي و كشوري)، تشكيل كميتههاي اجرايي حمايت از حقوق كودكان در دادگستريهاي سراسر كشور، همكاري مستمر مراكز بهزيستي با دفاتر حمايت از حقوق زنان وكودكان در سراسر كشور، آزادسازي زنان زنداني (مجازاتهاي مالي در جرايم غير عمد) با تعامل شوراهاي اسلامي مراكز استانها و ارائه طرح به دادگستريهاي سراسر كشور، همكاري سازمان نظام روانشناسي و مشاوره با دادگستريهاي سراسر كشور در ارائه خدمات مشاوره رايگان به مراجعان دادگاههاي خانواده و همچنين برگزاري دورههاي آموزشي ويژه مديران دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان را تهيه و ارائه كرده است.
تقويت بيشتر دفاتر امور زنان در دادگستريهاي سراسر كشور، ارتقاي سطح حمايت از حقوق زنان و كودكان در مراجع قضايي، افزايش سطح آگاهيهاي حقوقي، قضايي، اجتماعي و فرهنگي زنان، تغيير نگرش و افزايش اعتماد زنان به دستگاه قضايي و جلب مشاركت و بهرهگيري از ظرفيتهاي علمي، اجتماعي و فرهنگي زنان در تحقق اهداف دستگاه قضايي بهويژه حمايت از حقوق زنان و كودكان از اهداف اين اداره محسوب ميشود. ساماندهي و بهينهسازي ارائه خدمات دستگاه قضايي به زنان و كودكان كشور و ايجاد بسترهاي مناسب براي حفظ حقوق زنان و كودكان در جامعه از طريق دستگاه قضايي نيز از ديگر اهداف اين اداره است كه دنبال ميشود.
با تلاش و پيگيري اين اداره، در دادگستريهاي سراسر كشور دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان راهاندازي شد. در ابتدا اقدامات لازم به منظور ايجاد دفاتر و تعيين مديران شايسته تحت نظر رؤساي كل دادگستريهاي سراسر كشور صورت گرفت و متعاقب آن برنامهريزيهاي مناسب براي فعاليت مؤثر اين تشكيلات انجام شد و ارتباط مستمر و انعكاس عملكرد دفاتر استانها و نظارت بر امور مربوط به آنها در رأس كار قرار گرفت.
براساس تشكيلات مصوب مربوط به نيروي انساني دستگاه قضايي، بيش از 170 كارشناس (قضايي، مددكار اجتماعي، آمار، روانشناس و ارتباطات) براي ارائه خدمات تخصصي در اين دفاتر در نظر گرفته شده است كه در همين رابطه پيگيريهاي لازم به منظور تحقق اهداف سازماني مذكور ادامه دارد.
كمك به حل مشكلات و معضلات حقوقي و قضايي زنان و كودكان در اين استانها از مهمترين اهداف محسوب ميشد. در همين رابطه و در جهت تحقق اهداف تعيين شده برنامههايي به عنوان شرح وظايف دفاتر استاني حمايت از حقوق زنان وكودكان تهيه و براي آنها ارسال شد. بر اين اساس، گزارشهاي ماهانه از اين دفاتر دريافت شده و در اختيار رئيس قوه قضاييه و مسئولان قضايي ذيربط قرار ميگيرد.
شرح وظايف دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان دادگستريهاي كل كشور
1- ارائه خدمات ويژه قضائي به زنان و كودكان آسيبديده جنسي ، جسمي و رواني در روند رسيدگي به پرونده و پس از آن ( ارجاع به دادستاني ، پزشكي قانوني و ... ) و اتخاذ برنامههاي حمايتي ، بخصوص در زمان درمان جسمي و رواني آنان
2- ارائه خدمات مشاورهاي حقوقي ، روانشناختي و مددكاري به مراجعين جهت ارتقاء توانايي فردي ايشان در راستاي كنترل و كاهش آسيبهاي اجتماعي و حفظ حقوق فردي و اجتماعي
3- معرفي و ارجاع زنان و كودكان بيسرپرست و بدسرپرست به مراكز حمايتي (دولتي و غيردولتي) ، حرفهآموزي و اقتصادي جهت ارتقاء توانايي اقتصادي در راستاي كنترل و كاهش آسيبهاي اجتماعي
4- معرفي و ارجاع كودكان بازمانده از تحصيل به مراجع ذيصلاح ( آموزش و پرورش و ... )
5- بررسي پروندههاي خاص در مسائل زنان و كودكان بزهديده و بزهكار
6- بازديدهاي مستمر ماهانه از كانونهاي اصلاح و تربيت و بندهاي نسوان در سطح استان
7- بررسي وضعيت كانونهاي اصلاح و تربيت و بند نسوان ( تجهيزات و تشكيلات انساني و اداري و غيره ) و ارائه گزارش به مسؤولين ذيربط و انجام پيگيريهاي لازم
8- بررسي وضعيت مددجويان كانونهاي اصلاح و تربيت و بندهاي نسوان ( جرايم ، مجازاتها ، مطالبات قانوني و ... ) و ارائه گزارش به مسؤولين ذيربط و انجام پيگيريهاي لازم
9- ايجاد بانك اطلاعات مربوط به وضعيت زنان و كودكان بزهديده و بزهكار با عنايت به گزارشهاي زندان و كانون اصلاح و تربيت
10- انعكاس آمار مربوط به جرايم و مجازاتها به مراجع ذيصلاح قضائي
11- حضور فعال در سمينارها و كارگاههاي آموزشي جهت آگاهي از آخرين دستاوردهاي علمي حقوق مربوط به زنان و كودكان
12- همكاري و هماهنگي با برنامههاي آموزش تخصصي ويژه قضات اطفال ، تهيه شده در واحد حمايت از حقوق زنان و كودكان نهاد قوه قضائيه
13- همكاري مؤثر و مستمر با معاونت آموزش دادگستري استان جهت استفاده از امكانات آموزشي و برگزاري دورههاي آموزشي مورد نياز
14- ارتباط مؤثر و مستمر با دادگاههاي اطفال و خانواده و رسيدگي به پروندهها و دريافت آمار و اطلاعات مورد نياز و آگاهي از روند برگزاري دورههاي آموزشي مورد نياز
15- ارتباط مؤثر و مستمر با دستگاههاي دولتي و نهادهاي مردمي : استانداري، شوراي شهر ، دانشگاهها ، كانونهاي فرهنگي و ... جهت اجرايي كردن طرحهاي دفاتر
16- ارتباط مؤثر و مستمر با سازمان بهزيستي جهت استفاده از توانائيهاي آن سازمان
17- ارتباط مؤثر و مستمر با نيروي انتظامي به منظور تبادل اطلاعات و استفاده از ظرفيتهاي سازماني در رابطه با موضوعات قضائي و انتظامي مربوط به زنان و كودكان
18 – هماهنگي و پيگيري و ارائه گزارش درخصوص روند همكاري كارشناسان سازمان بهزيستي و تشكيل و برگزاري كميتههاي اجرائي استاني حمايت از حقوق اطفال دادگستريها
19- تهيه و ارسال گزارش ماهانه در قالب فرمهاي تنظيمشده به اداره كل اجتماعي و فرهنگي حوزه رياست قوه قضائيه
علاوه بر وظايف تعيين شده فوق اهم اقدامات و عملكردهاي دفاتر اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان در مراكز استانها به شرح ذيل ميباشد:
1. ايجاد بانك اطلاعات حمايت از حقوق زنان و كودكان استان مربوطه
2. برقراري ارتباط و تعامل مستمر با مراكز فعال دولتي و غيردولتي در سطح استان به منظور آگاهي و بهرهبرداري از عملكرد آنان و يافتههاي جديد درحوزههاي مربوطه
3. انجام بازديدهاي دورهاي و ارتباط مستمر با زندانها، كانونهاي اصلاح و تربيت و مراكز نگهداري اطفال بيسرپرست (و بد سرپرست) در مراكز بهزيستي و ساير مراكز.
4. انجام بازديدهاي دورهاي از بند نسوان زندان استان مربوطه و بررسي وضعيت زنان زنداني و رسيدگي و پيگيري مشكلات آنان با رويكرد دفاع و حمايت از حقوق قانوني آنان كه اين طرح ابتدا در قالب بازديد از بند نسوان، بهداري فروشگاه و ديگر قسمتهاي زندانهاي استان تهرانآغاز شده و در مراحل بعدي اجراي طرح بازديد از زندانهاي استانهاي سراسر كشور در دستور كار قرار گرفته است.
5. بررسي پروندههاي خاص و حساس در مسائل زنان كه شاخصهاي حسي جامعه را تحريك ميكنند (اعم از رسانهها، مطبوعات و مجامع بينالمللي)
6. بررسي پروندههاي خاص و حساس در مسائل كودكان كه شاخصهاي حسي جامعه را تحريك ميكنند (اعم از رسانهها، مطبوعات و مجامع بينالمللي).
7. انجام معاضدت قضايي (ارائه مشاوره، معرفي افراد به وكلاي تسخيري) براي زنان مراجعهكننده به مراجع قضايي در رابطه با پروندههاي آنها در محاكم قضايي
8. توجه ويژه به مجازاتهاي جايگزين حبس و ارائه راهكارهاي عملي وحركت در راستاي حذف كامل زندان در مورد زنان و كودكان استانها
9. بررسي مسائل جنسي همچون ايدز و بيماريهاي خاص زنان و كودكان در استانها
10. تلاش درجهت افزايش اگاهيهاي حقوقي خانواده ها با حضور در برنامههاي راديويي وتلويزيوني¸سخنراني در مراكز فرهنگي تربيتي٬ همكاري در تهيه بروشورهاي اموزشي و....
11. ارتباط وهمكاري موثر ومستمر با مراكز دولتي اجرايي مرتبط با حقوق زنان وكودكان
12. ارائه گزارش عملكرد ماهانه به اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان
اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان با توجه به وظيفه پيشگيري از وقوع جرم قوه قضائيه مدت هاست كه فعاليتهاي خود را در قالب تهيه، تنظيم و ارائه طرحهايي انجام داده است. طرح هاي مذكور شامل سخنراني در مراكز آموزشي ، انجام مصاحبه با رسانه هاي گروهي، تهيه جزوات و بروشورهاي آموزشي و توزيع آن ميان مراجعين دستگاه قضايي، همكاري با استانداري هاي سراسر كشور در توانمندسازي زنان و دختران، مقابله با افزايش طلاق در جامعه با برگزاري جلسات مشاوره روانشناختي و حقوقي و موارد ديگر كه اينهمه توسط مديران دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان در مراكز استانها و نمايندگي هاي دفاتر ( 60 نمايندگي ) در شهرهاي بزرگ انجام ميشود .
بازديدهاي استاني اين اداره با هدف بررسي مشكلات زنان و ارائه گزارش به مقامات ذيربط طراحي ميشود. براي مثال در سالهاي گذشته از خانههاي امن كرمانشاه، يزد، اراك و ساوه به منظور بررسي مشكلات بازديدهايي صورت گرفت و موارد نقص اين خانهها و گزارش تحليلي آن به سازمان بهزيستي و وزارت كشور ارسال شد. همچنين از مراكز قضايي، زندانها، كانونهاي اصلاح و تربيت و مراكز نگهداري از زنان و كودكان در معرض آسيب تحت نظارت سازمان بهزيستي استانهاي سيستان و بلوچستان، هرمزگان، آذربايجان شرقي، گيلان، خراسان رضوي، اصفهان، چهارمحال بختياري و همدان بازديدهايي انجام شد و مذاكراتي نيز با مسئولان قضايي استانها جهت رفع مشكلات و ساماندهي فعاليتهاي دفاتر استاني به عمل آمد. بازديد از زندانهاي رجاييشهر، ورامين و اوين به منظور بررسي مشكلات زنان زنداني استان تهران نيز در اين راستا انجام شد. همچنين طرح "آزادسازي زنان زنداني" با همكاري شوراي اسلامي شهر تهران و سازمان زندانها در ماه مبارك رمضان سال 1387 اجرا شد و طي آن تعداد زيادي از زناني كه به دليل مجازات مالي ناشي از جرايم غيرعمد در زندان به سر ميبردند، آزاد شدند.
از سوي اين اداره تاكنون جلسات متعددي با حضور قضات و مسئولان كانون اصلاح و تربيت و كارشناسان حقوقي و روانشناسي در زمينه مسائل و مشكلات مربوط به دادگاههاي اطفال تشكيل شده است. بر اين اساس، پس از بررسيهاي لازم طرح نشستهاي علمي– منطقهاي قضات ويژه اطفال و نوجوانان تهيه شد. با توجه به محوريت برنامه "ارتقاي كيفي آموزش قضات اطفال" در سياستهاي رئيس قوه قضاييه پس از انجام رايزنيها و بررسيهاي لازم، بستههاي آموزشي شامل مباحث قضات داخلي و بينالمللي آماده شد. در كنار اين اقدامات آراي منتخب قضات ويژه اطفال و نظرات فقهي مربوط به جرايم و مجازاتهاي كودكان و نوجوانان نيز توسط اين اداره جمعآوري شده است. همچنين با همكاري رؤساي كل دادگستري استانهاي تهران، مازندران، همدان، خراسان رضوي، فارس، خوزستان و زنجان در سالهاي 1385 و 1386 موفق به برگزاري 7 نشست علمي با حضور بيش از 200 قاضي ويژه اطفال و نوجوانان شديم.
ايجاد و تقويت بسترهاي علمي و اجرايي در جهت دستيابي به دكترين توسعه قضايي در حوزه مجازاتهاي جايگزين حبس ويژه اطفال و نوجوانان، راهاندازي شوراهاي حل اختلاف ويژه اطفال و نوجوانان با دستور مستقيم رياست قوه قضاييه، ايجاد پليس اطفال در برخي از مراكز استانها و پيگيري اين امر در استانهاي ديگر از دستاوردهاي برگزاري اين نشستها ميباشد.
همچنين استفاده از نظرات روانشناسان و مددكاران اجتماعي قبل از اتخاذ تصميمهاي قضايي در محاكم و دادسراها به منظور شناسايي افرادي كه داراي اختلالات رواني و نابهنجاريهاي رفتاري ميباشند و تفكيك بيماران رواني از مجرمان به منظور جلوگيري از تضييع حقوق آنها، تشكيل كميته اجرايي ويژه حمايت از حقوق اطفال براي بررسي تخصصي موضوعات مربوط به محاكم اطفال و رفع نارساييها، ابهامها و شبهههاي قضايي از ديگر نتايج به دست آمده در اين گردهماييها است.
تبادل تجربه و اتخاذ سياستهاي اجرايي مناسب در روند رسيدگي به پروندهها و صدور احكام متناسب باعث نزديكي هر چه بيشتر نگرشها و ديدگاههاي قضات اطفال و نوجوانان در امر رسيدگي به امور آنها ميشود. به همين دليل اين اداره در زمينه برگزاري سالانه حداقل 2 نوبت جلسه مشترك علمي با حضور قضات اطفال و استادان و صاحبنظران مراكز علمي و پژوهشي به منظور تبادلنظر اهتمامي جدي داشته است تا ضمن ايجاد ارتباط و تعامل نزديك بين قضات ويژه اطفال و نوجوانان با مراكز ديگر باعث خنثي شدن هر چه بيشتر توطئههاي بينالمللي درخصوص جمهوري اسلامي ايران در حوزه زنان و كودكان شود.
يكي از برنامههاي اصلي اين تشكيلات ارتقاي كيفي سطح آموزش قضات اطفال در ابعاد مختلف بوده است. ازاينرو بستههاي آموزشي حاوي مفاد كنوانسيونهاي بينالمللي، آيين دادرسي بينالمللي، نظرات فقهي مربوط به جرايم و مجازات اطفال و نوجوانان و كتابهاي سودمند مرتبط تهيه و در 7 نشست علميـ منطقهاي قضات اطفال در ميان آنها توزيع شده است. همچنين ضمن برگزاري كارگروههاي آموزشي و ايراد سخنراني در جلسات مباحثه با استادان و صاحبنظران فقهي، روانشناختي و حقوقي، مسائل مختلف از ديدگاه علمي و تجربي مطرح و مورد بررسي قرار ميگيرد. علاوه بر اين با توجه به اهميت توجه به مسائل روانشناختي كودكان و نوجوانان، طرح الزامي نمودن دوره روانشناسي براي قضات اطفال آماده و ارائه شد كه با موافقت مسئولان قضايي برنامههاي اين دوره با كسب نظرات استادان حوزه روانشناسي معاونت آموزش قوه قضاييه آماده برگزاري است.
همچنين ما اقدام به انجام نظرخواهي از مجموعه قضات اطفال درخصوص روند فعلي دادرسي مربوط به اطفال و نوجوانان كرديم كه نتايج آن حاكي از آمادگي و علاقهمندي اكثريت قضات به استفاده از دستاوردهاي علمي، حقوقي و روانشناختي داخلي و بينالمللي در محاكم اطفال بود.
با توجه به موضوع ارتقاي كيفي آموزش قضات اطفال مندرج در بخشنامه رييس قوه قضاييه ضرورت داشت در سراسر كشور قضاتي كه به دعاوي مربوط به كودكان و نوجوانان رسيدگي ميكنند، شناسايي شوند. در همين راستا و با همكاري رؤساي كل دادگستريهاي سراسر كشور پرسشنامههايي براي اين قضات ارسال شد و مشخصات مربوط به نشاني، تحصيلات و سوابق آنها جمعآوري گرديد و بدين ترتيب، تا پايان سال 1385 درمجموع مشخصات 276 قاضي اطفال در سراسر كشور گردآوري شد.
يكي ديگر از كارهاي انجام شده از سوي اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان، ارائه مشاوره، معاضدت قضايي و رهنمودهاي لازم به مراجعان، بهويژه ارائه خدمات مشاوره به زوجين در حال طلاق و داراي اختلاف خانوادگي و تلاش درجهت اصلاح ذاتالبين است. در اين زمينه ميتوان به اقدام قابل توجه دفتر استان كرمانشاه در ايجاد صلح و سازش بين زوجين مراجعهكننده براي طلاق به ميزان حدود 60 درصد در سال 1386 اشاره كرد. معرفي مراجعان به مركز مشاوران حقوقي و ارائه معرفينامه به مراجع ذيصلاح قضايي جهت مساعدت از ديگر اقدامات اين اداره و دفاتر استاني ميباشد.
علاوه بر موارد گفته شده، برقراري تماس و ارتباط با انجمنهاي حمايت از حقوق كودكان و دريافت گزارشهاي موردي آنان براي رسيدگي و پيگيري، تهيه گزارش براي اطلاع مسئولان قضايي از موارد كودكآزاري و پيگيري و مجازات مجرمان از ديگر فعاليتهاي اين حوزه طي 5 سال گذشته بوده است كه توانسته پاسخگوي دهها هزار مراجعهكننده باشد. پيگيري اداري- قضايي و رسيدگي به شكواييهها و عريضههاي مربوط به زنان و كودكان و نيز پيگيري پروندههاي ارسالي از شهرستانها جزو كارهاي انجام شده توسط اين اداره ميباشد.
علاوه بر ارائه گزارش، برگزاري جلسات و همايشها يكي از محوريترين اقداماتي است كه در رأس فعاليتهاي اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان درجهت اطلاعرساني قرار دارد كه با هدف ارائه ديدگاهها و استفاده از ظرفيتهاي موجود در حل مشكلات حقوقي مرتبط با زنان و كودكان و براي بهرهگيري از پيشنهادها و راهكارهاي مؤثر در رابطه با دستگاه قضايي و بررسي تنگناهاي حقوقي و قضايي برگزار ميشود.
در اين جلسات و همايشها زمينههاي تعامل و همكاري فكري و اجرايي درخصوص رفع مشكلات حقوقي و قضايي زنان و كودكان مورد بررسي قرار ميگيرد و ساماندهي و بهينهسازي فعاليتهاي مربوط به حقوق زنان و كودكان در دستگاه قضايي و سازمانهاي تابعه و همچنين بررسي وضعيت و ارتقاي جايگاه حقوق زنان در كشور مورد توجه ميباشد. از جمله فعاليتها و اقداماتي كه حاصل برگزاري همين جلسات است، تشكيل شوراي هماهنگي سازمانهاي حامي حقوق كودك ميباشد.
برگزاري نشستهاي علميـ منطقهاي قضات ويژه اطفال و نوجوانان دادگستريهاي سراسر كشور، برگزاري نشست سراسري مسئولان دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان دادگستريهاي سراسر كشور، برگزاري نشست "بررسي مسائل اجتماعي زنان" با حضور رؤساي ادارههاي دولتي و غيردولتي در امور زنان و برخي مراكز مرتبط، برگزاري جلساتي با حضور معاونان سازمان نظام روانشناسي و مسئولان قضايي درخصوص همكاري و تعامل اين سازمان با قوه قضاييه و شركت در جلسات شوراي اجتماعي وزارت كشور، سازمان بهزيستي، شوراي فرهنگي- اجتماعي زنان و سازمانهاي غيردولتي حاميحقوق زنان و كودكان از ديگر فعاليتهاي اين اداره در راستاي انعكاس نتايج بازديدها، تحقيقات و مشكلات زنان و كودكان نيازمند حمايت است.
جلسات مشتركي با مسئولان سازمان بهزيستي در راستاي احيا و اجراي تفاهمنامه منعقد شده بين معاونت اجتماعي قوه قضاييه (سابق) و سازمان بهزيستي برگزار شده است. از جمله اهداف اين تفاهمنامه اصلاح قانون حمايت از كودكان بدون سرپرست، فرزندخواندگي و نيز نحوه الزام والديني است كه باوجود داشتن توانايي براي نگهداري از فرزندان خود، آنها را در بهزيستي رها كردهاند. همچنين تفاهمنامهاي نيز در زمينه همكاري دفتر امور آسيبديدگان اجتماعي سازمان بهزيستي و اداره كل فرهنگي اجتماعي قوه قضاييه براي بهرهگيري از نيروي كارشناسي اين دفاتر در امور ارجاعي دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان سراسر كشور منعقد شده است.
با توجه به ضرورت بهرهگيري از نيروهاي كارشناس و متخصص در حل مشكلات زنان و كودكان مراجعهكننده به دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان سراسر كشور، در اوايل سال 1386 طي نشستهايي كه با حضور مديركل دفتر امور آسيبديدگان اجتماعي سازمان بهزيستي برگزار شد، توافقاتي در زمينه همكاري كارشناسي مراكز بهزيستي و دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان مطابق مفاد تفاهمنامه مذكور حاصل شد.
در راستاي اجراي تفاهمنامه همكاري فيمابين اداره كل اجتماعي و فرهنگي قوه قضاييه به عنوان نماينده قوه قضاييه و دفتر امور آسيبديدگان اجتماعي سازمان بهزيستي به عنوان نماينده اين سازمان، مقرر شد تمامي مراكز اين دفتر در سراسر كشور (شامل مراكز مداخله در بحران، اورژانس اجتماعي، مراكز بازپروري زنان آسيبديده اجتماعي، مراكز نگهداري كودكان خياباني و ...) به صورت مستمر و مؤثر با دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان دادگستريهاي سراسر كشور در مواردي همكاري و تعامل داشته باشند. اين تعامل مواردي همچون پذيرش و ارائه خدمات تخصصي به زوجين داراي اختلاف خانوادگي، پذيرش و ارائه خدمات تخصصي در رابطه با موارد كودكآزاري، ارائه خدمات تخصصي مددكاري اجتماعي به دختران و زنان در معرض آسيب اجتماعي و دختران و زنان آسيبديده اجتماعي، ارائه خدمات تخصصي به افراد داراي اختلال هويت جنسي (T.S) كه از طرف دفاتر معرفي ميشوند، استقرار كارشناسان بهزيستي (مددكار و روانشناس) در دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان هر استان در صورت لزوم، استفاده از كارشناسان سازمان بهزيستي در شوراهاي حل اختلاف دعاوي خانوادگي در مراكز استانها با مديريت سازمان بهزيستي، استقرار تيم تخصصي مراكز مداخله در خانواده به منظور كاهش طلاق و نظارت و هماهنگي دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان استانها و حضور در جلسات درون و برونسازماني را شامل ميشود.
روند رو به رشد موارد كودكآزاري و كودكان خياباني كه هر از چندگاهي بخشي از آنها توسط مطبوعات منعكس ميشود ، ازاينرو اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان قوه قضاييه تصميم گرفت با هدف بنيان نهادن يك متولي خاص و سياستگذاري واحد در اين زمينه، شورايي را تحت عنوان "شوراي هماهنگي سازمانهاي حامي حقوق كودك" با حضور نمايندگان قواي سهگانه و نمايندگان سازمانهاي دولتي و غير دولتي مرتبط با حقوق كودك ساماندهي كند.
اعضاي اين شورا تركيبي از نمايندگان قواي سهگانه و نيز برخي نمايندگان NGOها
ميباشند. در اين شورا از سوي قوه قضاييه نمايندگاني از اداره كل اجتماعي- فرهنگي قوه قضاييه (اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان)، سازمان زندانها و اقدامات تأميني و تربيتي (كانون اصلاح و تربيت) و سازمان پزشكي قانوني شركت دارند. نمايندگان قوه مجريه نيز شامل نهاد رياست جمهوري (مركز امور زنان و خانواده)، وزارت آموزش و پرورش، سازمان بهزيستي، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، شهرداري (معاونت فرهنگي و اجتماعي)، نيروي انتظامي(معاونت اجتماعي و ارشاد)، وزارت كشور (دفتر اتباع بيگانه)، وزارت كار و وزارت رفاه هستند. از قوه مقننه هم مركز تحقيقات و پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي و نمايندگاني از سازمانهاي غير دولتي- به فراخور بحث و بنا به پيشنهاد اعضاي جلسه به عنوان عضو ميهمان – در اين شورا شركت خواهند كرد.
شناسايي سازمانها و نهادهاي مرتبط با حقوق كودك كه وظيفه قانوني در راستاي حفظ حقوق كودك دارند، اطلاعرساني درست و تبليغات صحيح با كمك رسانهها كه موجب تغيير نگرش و تغيير رفتار خواهد شد، حضور ثابت نمايندگان سازمانهاي متولي در اين شورا، تشكيل بانك اطلاعاتي براي جمعآوري سوابق مرتبط با حقوق كودك در كشور، تعريف مبناي قانوني فعاليت شورا (پيماننامههاي بينالمللي يا قوانين داخلي)، ايجاد مديريت منسجم و شفاف و آگاه به منظور جلوگيري از ناهماهنگيهاي موجود و اين كه متولي حقوق كودك بايد قدرت قضايي بوده و توانايي بازخواست داشته باشد، از مهمترين مباحثي است كه توسط مسئولان در اين شورا پيشنهاد داده ميشود. باوجود اهميت و ضرورت ملموس فعاليت چنين نهادي در كشور متأسفانه به دلايل مختلف ادامه جلسات شورا مدتهاست متوقف مانده است و با پشتيباني مسئولان دستگاههاي ذيربط ادامه فعاليت شورا ميتواند جريان حمايت از حقوق كودك در كشور را انسجام و سرعت ببخشد.
با عنايت به اهميت حضور مؤثر در مجامع بينالمللي و انعكاس اقدامات ارزنده نظام مقدس جمهوري اسلامي ايران، در سال گذشته مجموعهاي خلاصه شده از اقدامات حمايتي دستگاه قضايي از كودكان و زنان با همكاري دفتر امور بينالملل تهيه شد و در اختيار وزارت امور خارجه قرار گرفت تا پس از ترجمه انعكاس بينالمللي داشته باشد. در سال جاري نيز به درخواست دفتر امور بينالملل قوه قضاييه مجموعهاي مشتمل بر فعاليتهاي اداره حمايت از حقوق زنان و كودكان قوه قضاييه به منظور ارائه در مجموعه گزارش ادواري حقوق بشر در سازمان ملل تهيه شده است تا ضمن پاسخگويي قاطع به اتهامهاي وارد شده، بخشي از اقدامات حقطلبانه دستگاه قضايي كشور در دفاع از محرومان و ستمديدگان، بهويژه زنان و كودكان را در سطح جهاني به تصوير بكشد.
در همين رابطه در كارگاه آموزشي حقوق كودك كه با حضور مسئولان دفتر يونيسف در ايران برگزار شده بود، گزارشي شفاهي درخصوص فعاليتهاي انجام شده ارائه گرديد.
شايان ذكر است به منظور انعكاس اقدامات تشكيلات حمايت از زنان و كودكان قوهقضائيه با همكاري مجموعه كارشناسان اين اداره برنامه هاي متنوع و تخصصي جهت شركت در نمايشگاه دستاوردهاي سي ساله قوه قضائيه در قالب معرفي كتاب، تهيه چندين بروشور، نمايش فيلم، خدمات مشاوره اي و ارسال پيام كوتاه تدارك ديده شده است.
اقدامات دفاتر استاني حمايت از حقوق زنان و كودكان
دفاتر حمايت از حقوق زنان و كودكان دادگستري هاي سراسر كشور در رسيدگي به پرونده هاي مربوط به اختلافات زوجين و حل و فصل آن ها بسيار موثر عمل كرده اند .
مراجعين به دفاتر حسب تقاضاي خود ( مطالبه مهريه ، مطالبه نفقه زوجه ، مطالبه جهيزيه ، تقاضاي طلاق ، ازدواج مجدد زوج و عسروحرج زوجه ) مورد مشاوره و راهنمايي لازم قرار مي گيرند و با توجه به در خواست مراجعه كننده ، مدير دفتر و كارشناسان اقدام به تنظيم دادخواست و لايحه مي كنند .
در مواردي كه مراجعه كننده به دليل عدم تمكن مالي توانايي استفاده از وكيل را ندارد ، مدير دفتر وي را به وكيل معاضدتي معرفي و بنا به ضرورت او را به يكي از ارگانهاي مربوطه (كميته امداد ، بهزيستي ، پزشكي قانوني و هلال احمر) هم معرفي مي كند .
بخش ديگري از فعاليت دفاتر ، پيگيري پرونده هايي با محوريت اطفال از جمله ( حضانت ، نفقه فرزند ، تعيين نسب ، صدور شناسنامه و صدور حكم رشد ) مي باشد ، قابل توجه است كه تا پايان سال1387 بيش از صد وشصت هزار پذيرش ( در طي چهار سال ) و انجام امور مراجعين صورت گرفته است .
در بخش فعاليتهاي اجرايي ، دفاتر بطور مستمر ضمن بازديد از مراكز قضايي ( بند نسوان و كانون اصلاح و تربيت ) درخواستهاي مددجويان را مبني بر : درخواست ملاقات ، اخذ مرخصي ، جلب رضايت شاكي و تقاضاي عفو پيگيري مي كنند . اين بازديدها شامل مراكز حمايتي ( مهدهاي كودك- مراكز نگهداري كودكان بي سرپرست و بد سرپرستي كه از خانواده هايشان سلب حضانت شده- شيرخوارگاه ها و خانه هاي سالمندان ) هم مي شود . لازم به ذكر است در اين بازديدها حسب مورد برخي مقامات استاني ، روانشناس ، وكيل و مددكار ، مدير دفتر را همراهي مي كنند .
علاوه بر موارد فوق ، فعاليتهاي مشترك ديگري توسط دفاتر صورت گرفته كه در ذيل به اختصار عنوان شده است :
1. ايجاد نمايندگي در شهرستان هاي هر استان وبازديدهاي مستمر از آنها توسط مدير دفتر مركز استان (تا كنون 60 نمايندگي داير شده و فعال مي باشد) .
2. انعكاس رسانه اي اقدامات دفاتر (بصورت مصاحبه با راديو و تلويزيون) توسط مديران دفاتر
3. تهيه و تنظيم بروشورهاي آموزشي با عناوين (زنان- كودكان وخانواده) و توزيع آنها در دادگاه ها و سطح شهر
4. پيگيري مشكلات كودكان بي سرپرست و بد سرپرست در خصوص معرفي آنان به آموزش و پرورش به منظور ادامه تحصيل
5. تلاش جهت اخذ شناسنامه براي كودكان فاقد شناسنامه
6. ارتباط با خانواده هاي زندانيان و جلب حمايتهاي مالي (دولتي و غير دولتي) براي ايشان ، همچنين همكاري نزديك باانجمن حمايت از زندانيان و ستاد ديه
7. اعلام جرم كودكآزاري به دادسرا
8. تشكيل كلاس نهضت سوادآموزي در بند نسوان
9. برگزاري سمينار دادرسي ويژه نوجوانان
10. تشكيل كارگاههاي آموزشي حقوق زنان و كودكان به خانوادهها در شهرستانهاي استان
11. هماهنگي در اعزام زنان و كودكان در معرض آسيب مجدد پس از خروج از زندان به سازمان بهزيستي
12. مشاركت در طرح جداسازي دانشآموزان بد سرپرست از خانواده و تحويل آنها به كميته امداد يا بهزيستي
13. تأسيس اولين واحد مددكاري در محل دادگستري استان اصفهان براي انجام مشاوره و مددكاري اطفال و تلاش براي سپردن موقت حضانت كودكان آزار ديده و بد سرپرست به بهزيستي در موارد كودكآزاري
14. عملي كردن طرح حضور قضات در مدارس
15. مشاركت در افتتاح خط 123 اورژانس اجتماعي سازمان بهزيستي
16. بررسي وضعيت دانشآموزان دختر مستقر در مراكز شبانهروزي
17. فعاليت در جهت اصلاح وضعيت روحي و رواني و اخلاقي مددجويان
18. تشكيل شوراي حل اختلاف مربوط به دعاوي خانوادگي در محل سازمان بهزيستي
19. برگزاري نشستهاي حقوقي با ساير سازمانها
20. ارتباط با انجمنهاي فعال غيردولتي
21. اعزام مشاوران حقوقي به دبيرستانها و سخنراني آموزشي
22. اقدام جهت راهاندازي شوراي حل اختلاف كودكان با كمك بهزيستي
23. معرفي زنان بي سرپرست ، خودسرپرست و بدسرپرست به شهرداري جهت اشتغال به كار
24. هماهنگي با بهزيستي و تسريع در روند تحويل اين اطفال به خانوادههاي متقاضي فرزند خواندگي
25. پيگيري گزارشهاي دريافتي از موارد كودكآزاري و معرفي كودكان بزهديده به پزشكيقانوني و در مواردي سلب حضانت كودك از سرپرست
26. بررسي مشكلات زنان ايراني كه با اتباع بيگانه ازدواج نموده اند با همكاري اداره امور اتباع بيگانه
27. تلاش مفيد در جمع آوري كمكهاي چشمگير خيرين در پرداخت ديه زندانيان
28. تعامل با دادگاههاي اطفال جهت صدور احكام مناسب و جايگزين حبس
29. برگزاري جلسات مستمر با قضات اطفال
30. اختصاص شعبه ويژه در برخي دادگستري ها جهت صدور احكام فرزندخواندگي و هماهنگي جهت صدور احكام اهداي جنين و سقط درماني
31. بازديدهاي مستمر از مراكز شبانهروزي بهزيستي مربوط به زنان
32. معرفي دختران فراري به مركز خانه سلامت
33. هماهنگي با خانواههاي محكومين جهت همكاري و مساعدت درخصوص پرداخت جزاي نقدي
34. راه اندازی کلانتری ویژه اطفال در يكي از استان ها
35. اجراي طرح سوادآموزي و ايجاد مهارتآموزي بانوان
36. تشكيل بانك اطلاعات اطفال و كودكان بزهكار در برخي استان ها
37. پيگيري جهت ايجاد وحدت رويه در رابطه با اجراي احكام در خصوص پرونده هاي مربوط به زنان و كودكان
مجموع فراواني مراجعات به دفاتر استاني حمايت از حقوق زنان و كودكان دادگستريهاي سراسر كشور در طول سالهاي 1387-1384
|
رديف
|
استان
|
فراواني
|
|
1
|
آذربايجان شرقي
|
356
|
|
2
|
آذربايجان غربي
|
9143
|
|
3
|
اردبيل
|
7922
|
|
4
|
اصفهان
|
9509
|
|
5
|
ايلام
|
214
|
|
6
|
بوشهر
|
6340
|
|
7
|
شهرستانهاي استان تهران
|
1243
|
|
8
|
چهارمحال و بختياري
|
2654
|
|
9
|
خراسان جنوبي
|
1873
|
|
10
|
خراسان رضوي
|
2005
|
|
11
|
خراسان شمالي
|
5649
|
|
12
|
خوزستان
|
16898
|
|
13
|
زنجان
|
3994
|
|
14
|
سمنان
|
895
|
|
15
|
سيستان و بلوچستان
|
30401
|
|
16
|
فارس
|
1931
|
|
17
|
قزوين
|
5855
|
|
18
|
قم
|
16691
|
|
19
|
كردستان
|
1710
|
|
20
|
كرمان
|
4051
|
|
21
|
كرمانشاه
|
8399
|
|
22
|
كهگيلويه و بويراحمد
|
7270
|
|
23
|
گلستان
|
3932
|
|
24
|
گيلان
|
592
|
|
25
|
لرستان
|
119
|
|
26
|
مازندران
|
8605
|
|
27
|
مركزي
|
جديدالتاسيس
|
|
28
|
هرمزگان
|
2255
|
|
29
|
همدان
|
2486
|
|
30
|
يزد
|
1588
|
|
|
مجموع
|
164580
|